Kerst tussen beton en prikkeldraad

Kerst tussen beton en prikkeldraad

Bethlehem anno 2011

Moeiteloos stellen we ons het tafereeltje voor: Jozef en Maria die over glooiende heuvels naar het liefelijke Bethlehem reizen. Tweeduizend jaar later wordt Jezus' geboorteplaats ingesnoerd door een 8 meter hoge muur, voorzien van prikkeldraad.

Het wereldberoemde stadje valt onder Palestijns bestuur. Je moet zwaarbewapende Israëlische soldaten, een metalen poort en hightech röntgenapparatuur passeren om er binnen te komen. Voormalig buitenlandcommentator Aad Kamsteeg zag het onlangs weer eens met eigen ogen. Met zijn zoons David en Dirk bezocht hij diverse plaatsen in Israël om – onder andere – reportages voor de EO te maken.

Twee kogels
"We zijn begonnen in het kindertehuis Jemima, net buiten de stad," vertelt Aad. Indrukwekkend. Daar zagen we iets van wat Jezus van ons allen vraagt: omzien naar mensen naar wie niemand omkijkt, in dit geval gehandicapte Palestijnse kinderen – zowel christenen als moslims. Daarna hebben we de Geboortekerk bezocht voor een reportage; ik vind de hele 'kermis' die je daar aantreft verschrikkelijk. Wat mij wél zeer aansprak, was de ontmoeting met ds. Naim Khoury. Deze Palestijnse voorganger heeft twee kogels van aanslagen in z'n lijf. Omdat hij christen is én goede relaties onderhoudt met Messiaanse Joden, is hij niet bepaald populair in Bethlehem. Ondanks de risico's organiseert hij er ook dit jaar een kerstactie: zijn gemeente gaat gratis maaltijden verstrekken aan arme Palestijnen."

Vóór de stichting van de staat Israël was dik tachtig procent van de inwoners van Bethlehem christen, nu nog maar twintig. Waar zijn ze gebleven?
"Velen zijn weggetrokken, niet alleen vanwege de druk vanuit de islamitische omgeving, maar ook om elders werk te vinden – onder andere in Amerika. De moslims hebben er grote economische belangen bij dat de situatie niet uit de hand loopt; Bethlehem is toeristisch gezien namelijk ontzettend belangrijk. Vooral met Kerst komen er busladingen toeristen."

Spanningen
Het toerisme is een lichtpuntje in de dagelijkse misère: Bethlehem gaat al jaren gebukt onder gigantische problemen. Zo rijzen werkloosheidscijfers de pan uit, en zijn er permanente spanningen tussen (radicale) moslims en de christelijke minderheid. Bovendien zien de inwoners zich dag in dag uit geconfronteerd met een sterke inperking van hun bewegingsvrijheid – en van hun uitzicht. Na de tweede Palestijnse opstand heeft Israël de omstreden scheidingsmuur tussen Bethlehem en Jeruzalem opgetrokken, bedoeld om Palestijnse zelfmoordaanslagen in te dammen. "Palestijnen komen vanuit Bethlehem nauwelijks Oost-Jeruzalem meer binnen," weet Aad. "Daarvoor moeten ze hemel en aarde bewegen. Maar door de veiligheidsmuur zijn de zelfmoordaanslagen wel enorm teruggedrongen. Daar was het Israël om te doen."

Diezelfde muur geeft de inwoners van Bethlehem het gevoel in een gevangenis of een getto te leven.
"Klopt. Toch ben ik de afgelopen jaren meer pro-Israël geworden. Mede omdat de hele Nederlandse opinie nu pro-Palestijns wordt, heb ik de neiging aan de andere kant van de boot te gaan hangen. De muur, en datzelfde geldt trouwens voor de meeste van de nederzettingen, is geen vaststaand feit. Israël zegt – en ik hoop dat men dit meent – dat deze wordt afgebroken, of op z'n minst verplaatst, in het kader van de vredesonderhandelingen. Iedereen is gebaat bij onderhandelingen. Israël geeft enorme bedragen uit aan defensie, en de Palestijnen kunnen niet tot economische ontwikkeling komen omdat het verkeer tussen Palestina en Israël zo moeizaam is. Het zou een zegen voor iedereen zijn als er vrede komt."

'Pais en vree' lijkt nog altijd lichtjaren verwijderd in dit conflict.
"Vrede lijkt inderdaad volstrekt surreëel. Dat hebben we ook aan de mensen daar voorgelegd: 'Hoe ziet u nog vrede komen en wat is uw boodschap aan de Palestijnen en aan de Joden?' Of je nu Joodse rabbijnen in Jeruzalem of Palestijnse christenen in Bethlehem spreekt: ze verwachten het allemaal van het geloof, van bekering tot God. Van de politiek hebben ze geen enkele verwachting meer."

Wat doet het met jou als je door Bethlehem loopt, de verhalen aanhoort en voortdurend wordt geconfronteerd met deze impasse?
"Je wordt vanzelf pessimistisch, politiek gezien. Dóffe ellende is het; hoe Israël en de Palestijnen ooit bij elkaar kunnen komen...? Het is een ongelofelijk moeilijk conflict. Iemand zei eens: 'De beste oplossing is misschien doormodderen' – want er is geen oplossing. Het is een volstrekte impasse."

Zien de christenen in Bethlehem ondanks al hun problemen weer uit naar Kerst?
"Ja, net als wij, denk ik. Ook voor hen is Kerst een teken van hoop – extra hoop."

Tekst: Gert-Jan Schaap
Beeld: David Kamsteeg