Overwegingen

W13 5e zondag van de Vasten 24-25 maart 2012 Overweging

Overweging 24, 25 maart 2012
Barmhartigheid.

Het thema door heel de vastentijd heen is barmhartigheid en één van de 7 werken van barmhartigheid is: IK was vreemdeling en Gij hebt mij opgenomen. Dit zijn de woorden van Jezus en het gaat over Jezus. Wie is hij in onze tijd. Je ziet hem dagelijks in mensen die zijn weg gaan en vaak in hele gewone dingen. Hij is te zien in mensen die barmhartigheid bewijzen aan hun medemensen. Gelukkig gebeurt dit nog op grote schaal in onze samenleving.

Vanuit de GGD ben ik werkzaam als sociaalverpleegkundige in het team bemoeizorg in het zorg en veiligheidshuis Midden- Brabant in Tilburg. Nederland telt 45 veiligheidshuizen, regionaal verspreid. In zo’n huis werken diverse instanties – gemeenten, politie, justitie, reclassering, kinderbescherming – samen aan opsporing, vervolging, berechting en hulpverlening. Doel is overlast, huiselijk geweld en criminaliteit terugdringen.
Onlangs zijn wij als team geïnterviewd door het dagblad NRC en dat wil ik u niet onthouden. Dit is het verhaal van een dolende zoon en een wanhopige vader. Dit is een verhaal over mensen, allochtonen en autochtonen, die in stilte lijden en geen idee hebben hoe ze zich moeten redden. Dit zijn de verhalen waar het Team Bemoeizorg in grossiert.
Bemoeizorg  is een vrij jonge tak van hulpverlening, gericht op mensen die verpieteren maar niet aankloppen bij hulporganisaties. Dat kunnen of willen ze niet. Zorg-wekkende zorgmijders heten ze in het jargon.

Hij zal mij nooit vergeten, bezweert hij. Dat herhaalt hij. Hij is Farid (50), arbeider in een vleesfabriek, van Marokkaanse afkomst, vader van Samir (31). Tijdens het eerste gesprek barstte hij steeds in huilen uit. Ten einde raad was Farid toen een maatschappelijk werker hem de weg wees naar Bemoeizorg. Al anderhalf jaar had hij niks gehoord van Samir. Zijn zoon was aan het zwerven geslagen. Misschien was hij wel dood. Farid kon aan niets anders meer denken.
Hij voelde zich schuldig omdat hij de jongen ooit uit huis had gezet. Dat was nadat Samir ook zijn tweede opleiding niet had afgemaakt. Misschien zou Samir wakker worden als hij op eigen benen moest staan. Samir was de enige zoon uit Farids eerste huwelijk in Marokko. Bij zijn tweede vrouw in Nederland had hij nog twee kinderen. Soms zei Farid tegen zijn vrouw dat hij naar de moskee ging. Dan reed hij naar Breda of Den Haag en zocht op goed geluk naar Samir. Thuis was hij ongenietbaar. Zijn vrouw en kinderen konden niets meer goed doen. Als hij door het bos liep, spookte steeds dezelfde gedachte door zijn hoofd: straks raak ik hen ook kwijt. En overal waar hij hulp vroeg, kreeg hij nul op het rekest. Zijn zoon was toch volwassen? Die kon zichzelf wel redden. Als hij zijn vader uit de weg ging, had hij daar vast een goede reden voor. In het gesprek met mij en mijn collega voelde Farid zich voor het eerst gehoord.

Ik kwam er al snel achter dat volwassen Samir zich helemaal niet zelf kon redden. Jaren geleden had de geestelijke gezondheidszorg hem behandeld, zonder dat zijn vader het wist. Diagnose: schizofrenie van het gedesorganiseerde type. Ik ontdekte ook dat Samir in de Randstad bijna wekelijks werd aangehouden voor zwartrijden en omdat hij niet in het bezit was van een identiteitskaart. De politie zag hem als verslaafde zwerver, niet als psychiatrisch patiënt. Hij werd overal verjaagd.
Deze informatie kreeg ik omdat ik in het zorg- en veiligheidshuis werk waar ook de politie is vertegenwoordigd. Die contactpersoon zorgde er ook voor dat de politie mij belde toen Samir in Alphen aan de Rijn werd opgepakt. Een verwarde, stinkende man met een wilde bos haar en een woeste baard. Veel lagen kleding aan. Zijn vader herkende hem bijna niet. Zijn vader dacht: „Dit komt nooit meer goed”. Maar wat was Farid blij dat hij zijn zoon had teruggevonden. Hij bracht een doos baklava naar Bemoeizorg. Hij zei dat zijn gezin „opnieuw geboren” was.

Samir herinnert zich weinig van de tijd dat hij rondzwierf. Wat hij nog weet, vergeet hij het liefst. Dat hij stemmen hoorde, soms maanden niemand sprak, zich schaamde voor zijn verschijning en omdat hij een puinhoop van zijn leven had gemaakt. Samir liet zich vrijwillig opnemen in een psychiatrische instelling.
Hij woont inmiddels zelfstandig, maar krijgt nog begeleiding. De 6.000 euro aan boetes uit zijn tijd als zwerver heeft hij zelf betaald. Hij werkt in een snoepfabriek. „Alsof ik de jack- pot heb gewonnen,” zegt hij.

Wij van Het Team Bemoeizorg in het veiligheidshuis van Tilburg bestaan vijf jaar. Negen hulpverleners, van vijf hulporganisaties, wij hielpen vorig jaar ruim 300 mensen. Mensen die daar niet om hadden gevraagd. Veelal volwassenen en jong volwassenen met psychische klachten, in slechte fysieke conditie, met een reeks aan andere problemen, zoals verslaving of schulden. Mensen uit hun omgeving hadden Bemoeizorg gewaarschuwd. Buren, familie, wijkagent of huisarts. De meeste klanten zijn niet alleen zichzelf tot last.
De kunst voor de hulpverleners van Bemoeizorg is binnen te komen bij deze mensen. Door te blijven aanbellen, hoe vaak de deur ook voor de neus wordt dichtgegooid. Door briefjes in de brievenbus te gooien.
Waarom weigeren mensen dan toch hulp?  Daar hebben ze een reden voor. Sommigen zijn stukgelopen op de hulpverlening. Wantrouwig. Zwaar teleurgesteld. Anderen schamen zich.

Contact maken. Hen laten praten. Goed luisteren wat ze nodig hebben. De weg banen naar de organisatie die hen kan helpen. In de gaten houden hoe het verder met ze gaat. Dat is bemoeizorg in het kort.
Niet elke ingreep van Bemoeizorg kent een happy end. Soms krijgt een medewerker geen voet tussen de deur, wat hij ook probeert. Soms vraagt hij om een rechterlijke machtiging tot gedwongen opname en wordt dat verzoek niet gehonoreerd.
En er is veel leed dat zich onttrekt aan het zicht van Bemoeizorg. Geesteszieken die geen overlast veroorzaken, maar een plaag zijn voor zichzelf.

Ik was vreemdeling en Gij hebt mij opgenomen, deze vorm van Barmhartigheid uit zich in mijn werkzaamheden en daar wilde ik u deelgenoot van maken.

Petra van Nuenen