Ermelindisbeeld in onze kerk

Wie was Ermelindis?
Ermelindis is een plaatselijke heilige, die vereerd wordt in Meldert en door toevallige omstandigheden in Moergestel is terechtgekomen. In Meldert bestaat nog steeds een zeer grote verering voor haar. Jaarlijks is daar een processie (op Tweede Pinksterdag) en op 29 oktober wordt haar feestdag gevierd met een H. Mis en een tocht naar de Ermelindisboom.
Maar in Moergestel is Ermelindis ondanks alles toch een betrekkelijk onbekende heilige. Het is wel een heilige met heel oude papieren. Ze leefde rond 600, dus nog voordat Willibrord in wat nu Noord-Brabant heet en in de Noordelijke Nederlanden het evangelie verkondigde. In de 9e eeuw stond er al een kerk bij haar graf; de fundamenten daarvan zijn het vorig jaar nog blootgelegd. Een heilige dus uit een ver verleden en daarom is er niet zoveel over haar bekend. Maar wél een heilige die een plaats heeft in de schakel van verleden naar heden. Ze is de moeite waard om wat langer bij stil te staan.

Ermelindis en Moergestel
Er bestaan al heel lang, zeg maar vanaf de late Middeleeuwen, banden tussen Ermelindis en Moergestel. Het is van daaruit te begrijpen, dat de melkfabriek destijds door pastoor Van Rijckevorsel van Kessel naar Ermelindis is genoemd. Om dezelfde reden is de Moergestelse reus naar haar genoemd en bestaat er Ermelindisbier. En hopelijk over enige tijd ook een Ermelindisplein, -hof of –straat. Maar ouder dan fabriek, reus en bier is de verering voor Ermelindis, een Vlaamse heilige die rond 600 leefde in Meldert, in de buurt van Leuven. Hoe die verering in Moergestel gekomen is, is niet met zekerheid te zeggen, maar waarschijnlijk via de Norbertijnen van Tongerlo (gelegen in de buurt van Leuven), die tussen 1334 en 1838 de pastoors leverden voor de Moergestelse parochie. In onze parochiekerk is een beeld van Ermelindis te zien (waarschijnlijk het enige Ermelindisbeeld in Nederland), een glas-in-loodraam met haar afbeelding en een processievaandel van haar. Bovendien beschikt de parochie over een tweetal relieken (overblijfselen, in dit geval: stukjes bot) van Ermelindis.

De levensbeschrijving van Ermelindis
In vroegere tijden was het niet ongebruikelijk, dat het leven van heiligen pas vele jaren na hun dood schriftelijk werd vastgelegd. En men schreef dan de verhalen op, die intussen de ronde deden. Of die verhalen nou historisch juist waren of niet, daarin was men minder geïnteresseerd. Het ging de schrijvers er meer om de devotie tot een bepaalde heilige te bevorderen dan om een wetenschappelijk-historische verhandeling te publiceren. Dat is bij Ermelindis ook het geval. Hoe het ook zij, haar levensbeschrijving (‘vita’) vertelt over haar jeugd, haar roeping, de pogingen om haar van haar roeping af te brengen, haar vlucht naar Meldert, haar kluizenaarsleven, haar dood en begrafenis, de ontdekking van haar graf en het begin van de verering.

De jeugd en roeping van Ermelindis
Over haar jeugd wordt beschreven, dat zij zich al op jonge leeftijd tot God voelde aangetrokken. Ze leert de psalmen van David en als zij af en toe de kans krijgt om het woord van God te horen (Bijbelverhalen), dan probeert ze die zo goed mogelijk te onthouden door ze steeds opnieuw in gedachten te herhalen. Als ze de leeftijd heeft om uitgehuwelijkt te worden, geeft zij te kennen dat ze dat niet wil en voor Christus kiest. Ten teken daarvan knipt zij haar mooie haren af. Wat haar ouders ook proberen om haar op andere gedachten te brengen, door dreigementen of vleierijen, het lukt allemaal niet en uiteindelijk geven ze toe. Ermelindis krijgt geld mee en verlaat het ouderlijk huis en vestigt zich op een verlaten plek om alleen met God te zijn. 

Vinding van het graf van Ermelindis
Na haar dood bleef Ermelindis 48 jaar voor de wereld “verborgen”; zij raakte, zeg maar, in de vergetelheid. Toen vond God het tijd om haar bekend te maken, opdat zij niet alleen in de hemel, maar “nu ook door de mensen op aarde zou worden geëerd.” Op een dag kwam daar iemand, maar door Gods toedoen kon hij geen stap verder gaan. Midden in de nacht krijgt hij een visioen: hij ziet het graf van Ermelindis, “helderder dan de zon, en hij hoorde engelen psalmen zingen.” Als het dag wordt, verdwijnt dat visioen, maar op de plaats blijft een overheerlijke geur hangen. Enige tijd later herhaalt zich dit en dan begrijpt de man dat God op die plaats Ermelindis wil laten vereren. Haar graf wordt opgegraven, er wordt een kapel gebouwd en mensen stromen toe om haar te vereren. Na afloop “keerden zij vreugdevol en opgewekt naar huis terug. Amen”, zo besluit het verhaal van haar levensbeschrijving.

Ermelindisklok
Moergestel heeft een Ermelindisklok: het Angelusklokje, boven de sacristie. Daar staat een in het Latijn geschreven zin op, die begint met: “Ik die Ermelindis wordt genoemd …..”. Dat klokje dateert van 1948 en weegt 120 kilo. Het is dus ouder dan de drie torenklokken, die in 1949 zijn aangebracht. Dat Angelusklokje heeft overigens tussen 1980 en 2000 niet kunnen luiden; het zat vast. Maar sinds de torenrestauratie van 2000 luidt het weer naar hartenlust twee keer per dag: om 12.03 en 18.00 uur. Het luidt dan drie keer een paar korte slagen (met flinke tussenpozen, om het Engel des Heren te bidden) en vervolgens 68 slagen. Waarom 68 is ons onbekend.

Ermelindis in Moergestel
Er zijn met dat al dus nogal wat voorwerpen in Moergestel die met Ermelindis te maken hebben: één of misschien wel meer beelden, een glas-in-loodraam, een processievaandel, twee relikwieën, een Ermelindislied (dat tijdens de processie voor het eerst in vijftig jaar werd gezongen), een klok en Ermelindisnoveenkaarsen die we uit Meldert hebben laten overkomen. Buiten al deze religieuze voorwerpen is de naam van Ermelindis nog verbonden aan de Moergestelse reus (reuzin), aan bier en aan de jaarlijkse vrijwilligersprijs. En sinds 2009 aan een standbeeldje op het kerkplein bij het toekomstig hof dat nu al Ermelindishof heet.
 

Onverwachts weerzien met Meldert
Pastor Theo Schepens en uw hostmaster (Ad Wolfs) vergezelden EMTEVE die, nadat in onze kerk opnamen waren gemaakt voor een programma over Ermelindis, voor dit doel ook een afspraak had gemaakt in Meldert.
Heel bijzonder, want we maakten kennis met historicus Jan Degeest, Emiel Haccour, voorzitter van het Ermelindiscomité en koster Etienne Hacour , allemaal mensen die ons veel vertelden en lieten zien. Zelfs burgemeester Huon had even tijd vrijgemaakt om ons te verwelkomen.
Onderstaande foto’s geven u een indruk van ons bezoek.

	St.-Ermelindisaltaar in de kerk Het Ermelindisbeeld houdt in de hand een martelaarspalm en heeft op het hoofd een gouden kroon. Achter het rasterwerk bevindt zich het schrijn met de beenderen van de heilige.
	Het reliekschrijn dateert van 1849. Al in 1236 werden de stoffelijke resten in een schrijn geplaatst. Om de 50 jaar wordt het schrijn geopend.
	De kerk bezit prachtige ramen die het leven van Sint Ermelindis uitbeelden.
	De Ermelindiskapel ligt achter de kerk, dateert van 1629 en wordt al in de dertiende eeuw vermeld.
	Deze reliek wordt gebruikt voor de gewone verering. De houder, uit 1849, is van verguld brons.
	Interview met historicus Jan Degeest. Graftombe op de plaats waar de H. Ermelindis oorspronkelijk begraven is
	De bron onder de tombe. Water waaraan bijzondere kracht wordt toegekend.